Basınç Nedir? Basınçtan Yararlanılarak Yapılan Teknolojik Araçlar


Tüm dijital fotoğraf makinesi fırsatları için tıklayın !


BASINÇ NEDİR?

Basınç, fizik bili­minde “yüzölçümü birimi üzerine etki eden kuvvet” olarak ta­nımlanır. örneğin bir canlının ayakta durduğu zaman yere yap­tığı basınç, vücut ağırlığının, ayak tabanlarının bastığı yerin yüzölçümüne bölünmesinden elde edilen değerdir. Aynı şekilde, Dünyayı çevreleyen at­mosfer de ağırlığıyla insanların, toprağın, kısaca canlı cansız bütün varlıkların üzerine bir basınç uygular.

Hava basıncı aşağı doğru olan atmosfer ağırlığından oluşur. Ancak insanlar omuzlarında ağır bir yük taşır gibi, yalnızca yu­kardan gelen atmosfer basıncıyla değil, her yönden kendile­rini kuşatan etkilerle-çevrilidir. Akışkanların (gaz ve sıvıların) içinde basınç, onu oluşturan kuvvetin yönünden bağımsız olarak her yöne eşit şekilde da­ğılır. Katı maddelerde ise böyle bir durum yoktur. Burada basınç kuvveti kadar, bunun yönü de önemlidir.

Atmosfer basıncı: Gaz basın­cının neden olduğu birtakım doğa olaylarını anlayabilmek için, ilkin bir gaz karışımı olan atmosferi ele almak gerekir. Deniz düzeyindeki ve 0 derece sıcaklıktaki atmosfer basıncı 1 santimetrekareye 1,033 kg.’dır. “Bu değer 1 atmosfer olarak ad­landırılan bir ölçü birimidir.” İnsan vücudunun bu basınç al­tında ezilmemesinin nedeni, bir iç basınca sahip olmasıdır. Yani insan derisinin her santimetrek­aresi birbirini dengeleyen iç ve dış basınçların etkisi altındadır. Yükseğe çıkıldıkça üstteki at­mosferin kalınlığı azaldığı için basınç da azalır. Bu nedenle uçak kabinleri ve uzaya gönde­rilen insanlı taşıtlar 1500 m. yükseklikte olması gereken basınçla donatılır. Eğer bu ön­lem alınmazsa insan vücudunun iç basıncı, kendisini dengeleye­cek dış basınçtan yoksun kalacağı için yapılacak her yolculuk  ölümle  sonuçlanır.

Dünyaya yakın hava tabaka­larında, birçok değişik nedenle küçük basınç farklılaşmaları olur. Buna bağlı olarak da hava değişimleri, rüzgârlar ve anafor­lar oluşur.

Alçak basınç olan bölgelerde hava kitleleri su buharlarını da beraberlerinde taşıyarak aşağıdan yukarı doğru hareket ederler ye bulutlan oluştururlar. Yüksek basıncın görüldüğü yerlerde ise hava akımı yukarıdan aşağıya doğrudur. Gökyüzü bulutlardan arınır, alçak tabakalarda sıkışan hava ısınır.

BASINÇTAN YARARLANILARAK YAPILAN TEKNOLOJİK ARAÇLAR

Tıpkı hava gibi gaz da sıkış­tırılınca, yani üzerine belli bir basınç uygulanınca hacmi kü­çülür ve sıcaklığı artar. Bu ne­denle basınçlı gaz üreten tesis­lerde sıcaklığı istenen derecede tutabilmek için bir soğutma sistemine gereksinim vardır. Gaz, yeniden ısıtıldığı zaman genleşir, yani hacmi artar. Eğer herhangi bir kapta bulunuyorsa, kabın iç yüzeyine bir basınç ya­par. içten yanmalı motorlar ve buharlı makinalar bu ilkeye göre çalışırlar.

Kapalı bir kap içinde tutulan gazın ısıtılmasıyla elde edilecek basınç çok yüksektir, örneğin bir bomba içinde gazı binlerce santigratlık sıcaklığa eriştirebilecek maddeler bulunan kapalı bir kutudur. Basıncın şiddetiyle bomba patlar (basınç binlerce atmosferi bulur). Uzayda olduğu gibi, deniz altında iş gören araçlarda da basınç, oldukça bü­yük sorunlar yaratır. Ancak, bu­rada durum, uzaydakinin tam ter­sidir. Çünkü, denizin derinlikle­rine inildikçe hava basıncına bir de su kitlesinin ağırlığı, yani basıncı eklenir. Aşırı kuvvetteki basıncı dengelemek için özel bir donatıma gereksinim duyulur. Bu sorun özellikle denizin binlerce metre derinliğine inen deniz altılarda ve araştırma kabinlerinde hissedilir. Bu nedenle deniz­altılar güçlü basınca dayanacak şekilde yapılır. Ayrıca gövdeleri köşeli değil yuvarlak olur. Çünkü daha önce de belirtildiği gibi sıvılarda basınç, her yöne ayni oranda etkir. Denizaltının gövdesinin her noktası basınçlar ayrı şekilde etkilenir. Sıvıların bu özelliğinden hidrolik preslerde yararlanılır.

Kaynak:Büyük Ansiklopedi-MİLLİYET YAYINLARI 1991