Fiil Nedir – Fiiller Hakkında Bilgi



FİİL

 

Dilbilgisiyle ilgili bir terim olarak varlık­ların yaptığı her türlü eylemi bildiren bir sözcüktür. Eylem bir iş, bir kılış olabileceği gibi o varlıkla ilgili bir oluş da olabilir. Cümlede temel sözcük durumunda olan ve “yüklem” görevi yapan fiil için olup biteni anlatan sözcük de diyebiliriz .Her fiilde “eylem” kavramıyla “zaman” ya da “tarz” ve “kişi” kavramları kaynaşmış durumdadır. Başka türlü söylersek bir fiil belirli ya da belirsiz bir kişi tarafından bir zamana ya da tarza bağlı olarak yapılan bir eylemi bildirir. Örneğin “çektim” ve “işleme­liyiz” fiilleri eylem, zaman, tarz ve kişi kav­ramlarını içermektedir.

  • Eylem: çek-

işle-

  • Zaman: -ti (geçmiş zaman)
  • Tarz    : -meli (eylemin yapılmasındaki gerek­lilik)
  • Kişi: -(i)m (ben, birinci tekil kişi)

(y)iz (biz, birinci çoğul kişi)

Bir fiil zaman ya da tarz ve kişi bildirecek biçimde söylenmişse buna “çekimli fiil” diyo­ruz. Herhangi bir yerde rastladığımız ve anlamını bilemediğimiz bir fiili cümlede kulla­nıldığı biçimiyle çekimli olarak sözlüklerde bulamayız. Yukarıdaki “çektim” ve “işlemeli­yiz” fiillerini sözlükten bu biçimleriyle arama­yız. Bunlardaki zaman ya da tarz ve kişi eklerini attıktan sonra geriye kalan “çek-” ve “işle-” kök ve gövdesine “-mek” ekleri getire­rek onları mastar biçimine sokar ve sözlükten de “çekmek” ve “işlemek” diye ararız.

 

FİİLLERDE KİŞİ

Her fiilde o eylemi yapan ya da yapması gereken bir kişi ya da varlık bulunması zorunludur. Fiillerde üç kişi vardır:

  • Birinci kişi: Konuşan ya da söz söyleyen kişi ya da kişiler (tekil-çoğul)
  • İkinci kişi : Kendisine söz söylenen kişi ya da kişiler (tekil-çoğul)
  • Üçüncü kişi : Kendisinden söz edilen kişi ya da kişiler (tekil-çoğul). Fillerde kişiler şöyle sıralanır:
  • Ben : Birinci tekil kişi
  • Sen : İkinci tekil kişi
  • O   :  Üçüncü tekil kişi
  • Biz :  Birinci çoğu! kişi
  • Siz :  İkinci çoğul kişi
  • Onlar: Üçüncü çoğul kişi

 

Yukarıda sıralanan kişi zamirleri, fiillerde birtakım ekler biçiminde yer alır ve genellikle de sözcüğün en sonunda bulunur.

Çalışacak- sın, oturmalı-(y);z, yürüsün-ler.

kaynak: Temel Britannica -Temel Eğitim ve kültür Ansiklopedisi-ANA YAYINCILIK