orta oyunu ve orta oyunun özellikleri nelerdir


Tüm dijital fotoğraf makinesi fırsatları için tıklayın !


orta oyunu nedir

ortaoyunu:türk doğaçlama halk tiyatrosu. kol oyunlarından gelişerek 19. yüzyılda kesin biçimine kavuşan ortaoyunu, adını, izleyicilerin, çevre oldukları bir orta yerde oynanmasından alır. ortaoyunu, kendi bir özelliği olarak, açık yerlerde, palanga ya da meydan adı verilen yuvarlak ya da yumurtamsı bir alanda oynanır; burada, erkek izleyicilerin oturduğu mevki ile kadın izleyicilerin oturduğu kafes, ip gerili kazıklarla ayrılmıştır; oyuncular, sahne giysilerini değiştirdikleri, önü perdeyle kapatılmış sandık odası’ndan kapı yoluyla oyun alanına girerler. ortaoyunu’nun dekoru, 68 cm. -1 m. yükseklikte, genellikle kavuklu’nun işyerini temsil eden ve iki kanatlı bir kafes olan dükkan ile 1.5m yükseklikte, iki, üç ya da dört kanatlı, genellikle ev olarak kullanılan ve önünde iskemleler bulunan bir paravanaydı. ortaoyunu’nun başında köçek, çengi ve curcunabazların müzik eşliğinde raks gösterisi yer alırdı. gündelik olaylardan yola çıkan, doğaçlama, durum komedyası ve laf oyunlarına dayanan ortaoyunu dört bölüme ayrılırdı: pişekâr’ın izleyiciyi selamlayıp, zurnacıyla konuşup oyunu açması, giriş; kavuklu ile kavuklu-arkası’nın oyuna girmesiyle başlayan muhavere; belli bir olayın temsil edildiği fasıl; pişekâr’ın izleyiciden özür dileyip, gelecek oyunun adı ve yerini bildirerek oyunu kapatışı, bitiş. ortaoyunu fasıllarının çoğu karagöz’ünküyle aynıdır; klasik ve yeni eklenmiş fasıllar olmak üzere iki öbekte toplanır. ortaoyunu’nun başlıca tipleri şöyle gösterilebilir: oyunu açıp, yürütüp, kapayan; hem oyuncu, hem sahneye koyucu, hem de yazar gibi davranan, kenarı kürklü kaftan ve külah giyen, elinde şakşak taşıyan pişekâr; pişekâr’la birlikte oyunu yürüten; ikinci-oyuncu ve başkomik, kavuk ve kaftan giyen kavuklu; çelebi, zenne, tuzsuz, kavuklu-arkası, denyo; taklit tipleri: kürt, arnavut, acem, arap, yahudi, ermeni, rum, frenk. her tip kendisini simgeleyen müzikle içeri girerdi; müzikçiler oyunla bütünleşmişlerdi. ortaoyunu, yerini 19. yüzyıl ortalarında yerini tuluat tiyatrosuna bırakmıştı

 

orta oyunu özellikleri

  • Orta oyunu çevresi izleyicilerle çevrili bir alan içinde oynanan, yazılı metne dayanmayan, içinde müzik, raks ve şarkı da bulunan doğaçlama bir oyundur.
  • Orta oyununun adının geçtiği ilk belge 1834 tarihlidir. Daha eski kay­naklarda bu oyun; kol oyunu, meydan oyunu, taklit oyunu, zuhuri gibi adlarla anılmıştır.
  • Gölge oyunundaki Hacivat’la Karagöz’ün, Pişekâr ve Kavuklu tiplerine dönüşerek sahnede gerçek aktörlerce oynanan bir şekli olarak düşü­nülebilir.
  • Oyunun dekoru; yeni dünya denilen bezsiz bir paravandan ve dükkân denilen iki katlı bir kafesten oluşur.
  • Yeni dünya ev olarak, dükkân da iş yeri olarak kullanılır. Dükkânda bir tezgâh, birkaç hasır ve iskemle bulunur.
  • Orta oyunu, han ya da kahvehane gibi kapalı yerlerde oynanmakla birlikte, genel olarak açık yerlerde, ortada oynan bir oyundur.
  • Oyunun oynandığı yuvarlak ya da oval alana palanga veya meydan denir
  • Bu alanlar günümüzdeki gibi olmasa da oyun için bir çeşit sahne görevini üstlenir.
  • Orta oyunu kişileri ve bölümleri Karagöz oyunu ile büyük oranda ben­zerlik gösterir.
  • Oyunun başoyuncuları Kavuklu ile Pişekâr’dır. Kavuklu, gölge oyunundaki Karagöz’ün; Pişekâr’da Hacivat’ın karşılığıdır.
  • Pi­şekâr; akıllı okumuş, iyiyi kötüyü ayıran, orta sınıf şehirliyi temsil eden bir tiptir.
  • Kavuklu ise cahil, ahmak geçinen ama aslında kurnaz, zeki ve neşeli bir halk tipidir
  • Orta oyununda da gülmece öğesi, Karagöz oyunundaki gibi, taklit, nükte, yanlış anlama, anlamazlıktan gelme ve güldürücü hare­ketlere dayanır.
  • Oyunda çeşitli mesleklerden, yörelerden, uluslardan insanların meslekî ve yöresel özellikleri, ağızları taklit edilir. Bunlar ara­sında Arap, Acem, Kastamonulu, Kayserili, Kürt, Balama, Frenk, Laz, Yahudi, Ermeni vb. sayılabilir.
  • Farklı etnik köken ve dinlerden olan bu kişiler, hem Osmanlı devletinin yapısının hem de oyunun orta­ya konduğu zaman diliminin en somut gerçekliğidir.