Oya Nedir? Oyalar Günümüzde Nerelerde Kullanılır?



Oyacılık Sanatı
Oyacılık Sanatı

OYA NEDİR?

Oya, Anadolu’da en yaygın geleneksel el sanatı ürünlerindendir. Yapıldığı araca göre mekik, tığ, iğne, firkete oyası gibi adlar aldığı gibi kullanı­lan malzemeye göre de değişik isimler alır (mum, boncuk, püskül, koza, çaput oya­sı vb.).

Oya genellikle kullanılacak iplikten yapılan bir zincir örgü ya da tutturulacağı kumaşın kenarına yapılır. Düz ve ince bir şerit biçimindeki oyaların yanı sıra zin­cirden aşağı doğru sarkacak biçimde do­kunmuş üç boyutlu çiçek, meyve, yaprak vb. motiflerden oluşan oyalar da vardır. Oya motifleri genellikle doğadan esinle­nilerek oluşturulmuştur ve bunlar içinde stilize edilmiş örneklere de rastlanır. Kimi zaman motiflerin sert durmasını sağlamak amacıyla iplik, at kılıyla birlikte örülür.

Oyalar yemeni, mendil, çevre vb. eşya­nın kenarlarına dikilir. Baş süslemesinde ya da giysileri bezemek üzere yaka, kol kenarlarında kullanıldığı da olur. Genellik­le çok renkli olan oyalar motiflerine göre, yaprak oya, gül oya, biber oya, sümbül oya vb.; motifinin benzerlik gösterdiği şeye gö­re kirpik oya, oğlan perçemi, çarkıfelek, mektepli kızlar vb.; yapıldığı yere göre  bursa oyası, Selanik oyası vb. değişik ad­lar alır. Bazı araştırmacılar Anadolu’daki oya motiflerinin ve adlarının başlı başına bir araştırma konusu olduğunu öne sürer­ler.

Anadolu’da kızlar çok küçük yaşta oya yapmayı öğrenirler ve çeyizlerinde mutla­ka elleriyle dokudukları oyalar bulunur. Bazı yörelerde oyaların değişik anlamları da vardır. Örneğin hamile kadınlar başla­rına al renkli güllü, üzüntüsü olanlar ya da bir yakını ölenler kahverengi ve “mezar- taşı” adı verilen oyayla bezeli, birisiyle kav­galı olanlar biber oyalı yazmalar takarlar.

OYALAR GÜNÜMÜZDE NERELERDE KULLANILIR?

Oyacılık Anadolu’da bugün de sürdü­rülen bir el sanatıdır. Çeşitli eşyaların ke­narına dikilmesi yanında yaka iğnesi ke­mer, çanta süsü vb. biçimlerde de kullanılmaktadır.

kaynak:Büyük Larousse Ansiklopedisi-Milliyet Yayınları